Portal za proizvođače

 

Rezidba i pomotehnika

Rezidba i pomotehnika predstavljaju agro- i pomotehničke mere, tretmane, radnje ili operacije koje se obavezno provode u cilju formiranja sistema uzgoja biljaka visokožbunaste borovnice, regulisanja njihovog rasta i rodnosti, kako prve, tako i svih narednih godina starosti plantaže. Rezidba i pomotehnika uobičajeno se izvršavaju dva puta tokom godine, i to: tokom perioda mirovanja (uglavnom rezidba koja se često naziva zimska) i za vreme vegetacije (kombinacija tzv. ljetne rezidbe i pomotehničkih zahvata). Međutim, rezidba i pomotehnika biljaka visokožbunaste borovnice može se izvršiti kad god je potrebno, samo da se zna šta i kako uraditi, te da se ne uzrokuju štetne posljedice (izmrzavanje, neželjeni rast, prerodnost i slično). U nastavku slede morfološke karakteristike biljaka visokožbunaste borovnice koje je potrebno poznavati za pravilno izvršenje zahvata rezidbe. Nakon toga, predstavljene su generalne smernice kada je u pitanju rezidba i pomotehnika biljaka visokožbunaste borovnice.

Pupoljci kod biljaka visokožbunaste borovnice

Biljku borovnice čini grm formiran od određenog broja prirasta različite starosti, od kojih se većina razvija iz vegetativnih pupoljaka formiranih prethodne sezone. Međutim, spavajući pupoljci formirani nekoliko sezona ranije mogu se razviti u nove priraste blizu osnove starijih izdanaka, odnosno u bazi grma biljke visokožbunaste borovnice. Ovo je posebno slučaj kada se na starijim izdancima izvrši intenzivnija rezidba. U nekim situacijama, novi izdanci kod biljaka visokožbunaste borovnice, se takođe mogu razviti iz podzemnog sistema.

Primeri razvoja novih prirasta kod biljaka visokožbunaste borovnice.

Biljka visokožbunaste borovnice ima dva tipa pupoljaka, i to: cvetne i vegetativne pupoljke. Iz cvetnih pupoljaka borovnice će se razviti samo cvasti ili tzv. gronje (7-10 cvetova u zavisnosti od položaja na prirastu). Vegetativni pupoljci visokožbunaste borovnice će formirati samo listove i priraste. Vizuleno prilikom pregleda određenog prirasta visokožbunaste borovnice jasno je moguće razlikovati ova dva tipa pupoljaka u periodu mirovanja. Cvetni pupoljci su krupniji, okrugli, punački i laki za uočiti, a nalaze se na vrhovima jednu godinu starih prirasta (jednogodišnji izboji). Dakle, biljka visokožbunaste borovnice isključivo plodonosi na prošlogodišnjim prirastima. Vegetativni pupoljci su manji, uski ili tanki, sa zašiljenim vrhom (može se reći više špicasti u poređenju sa cvetnim) i nalaze se ispod cvetnih pupoljaka na jednogodišnjim prirastima. Prema tome, visokožbunasta borovnica dominantno ima pupoljke na prošlogodišnjem porastu (prirasti koji su rasli prethodne sezone). Formiranje cvetnih pupoljaka kod biljaka visokožbunaste borovnice počinje na ovogodišnjem prirastu sredinom do kraja leta i napreduje od vrha prema bazi, a cvetovi unutar cvasti od osnove prema vrhu. Sa početkom formiranaj cvetnih pupoljaka prestaje rast prirasta borovnice za datu sezonu.

Razvoj cvetnih i vegetativnih pupoljaka na jednu godinu starom prirastu biljke visokožbunaste borovnice.

Vegetativni rast biljaka visokožbunaste borovnice

Kako bi plodonosile biljke borovnice moraju formirati priraste koji će nositi rod, odnosno prvih posebno, ali i kasnijih, godina trebaju ostvariti adekvatan rast za formiranje kostura žbuna. Rast korena i prirasta, kod biljaka visokožbunaste borovnice, dogodi se u intervalima, odnosno određenim periodima intenzivnog porasta, tokom vegetacije, koji se mogu uočiti promenama na nadzemnom sistemu. Intervali rasta se manifestuju tako da prirast prvo raste intenzivno, a onda porast istog se zaustavlja usljed pobačaja vrha, pojava poznata u praksi kao 'crni vrh'. Dakle, svaki interval rasta prirasta visokožbunaste borovnice prestaje kada vršni ili apikalni pupoljak abortira (vrlo je važno naglasiti da ovo nije bolest, već prirodna pojava). Ubrzo nakon toga, pupoljak smešten neposredno ispod vrha se budi, i započinje drugi interval ili serija rasta prirasta visokožbunaste borovnice. Generalno, samo jedan pupoljak ispod vršnog nastavlja razvoj, ostavljajući jednogodišnji prirast borovnice nerazgranatim. Međutim, nije neuobičajeno, ali je dosta retka pojava, da se probude dva ili tri naredna pupoljka. Kako bi se stimulisalo grananje jednogodišnjih prirasta visokožbunaste borovnice potrebno je provesti pomotehnički zahvat pinciranja koji će biti predstavljen u dijelu koje tretira rezidbu tokom vegetacije.

Kod biljaka visokožbunaste borovnice jedan prirast može imati jedan, dva ili više intervala rasta tokom vegetacije, u zavisnosti od kultivara i ekoloških uslova. U regionalnim uslovima tipično postoje dva ili tri intervala rasta prirasta i korena kod biljaka visokožbunaste borovnice. Prvi interval intenzivnog rasta korena borovnice dogodi se tokom fenofaza 'bubrenje lisnog pupoljka', 'cvetanje' i 'zametanje plodova', a zatim se postepeno smanjuje i nastavlja veoma niskim intenzitetom (potpuno neprimetno) sve do perioda nakon berbe plodova. Drugi interval rasta koren započinje sredinom avgusta i nastavlja tokom septembra, za vreme perioda inicijacije cvetnog pupoljka i pre početka nastupanja fenofaze 'mirovanje'. Rast lista i mladara kod biljaka visokožbunaste borovnice dogodi se pre, za vreme ili nakon otvaranja cvetnog pupoljka, u zavisnosti od pojedinih kultivara. Prvi interval rasta prirasta kod severne visokožbunaste borovnice obično ostvari maksimum 30-70 dana nakon cvetanja, što se podudara sa fazom razvoja ploda koja podrazumeva rast semenki. Drugi interval rasta se može uočiti nakon berbe plodova borovnice. Svaki interval rasta, sa adekvatnom vlagom i ishranom, može rezultirati povećanjem od 15-25 cm porasta određenog prirasta visokožbunaste borovnice. Rast prirasta borovnice obično prestaje sredinom ili krajem leta, u zavisnosti od klimatskih uslova, kada započinje proces spremanja za mirovanje tokom zime, poznat kao odrvenjavanje ili sazrevanje prirasta.

Principi rezidbe biljaka visokožbunaste borovnice

Rezidba borovnice predstavlja redovnu meru održavanja plantaža ove kulture i neophodna je za adekvatnu bujnost (vigor) i produktivnost biljaka. Pravilna rezidba obezbeđuje efikasnije upravljanje štetnim organizmima (njihovu kontrolu), poboljšanje krupnoće i kvaliteta ploda, te formiranje pogodnog habitusa rasta za berbu (uzgojni oblik u proizvodnji visokožbunaste borovnice podrazumeva grm ili žbun). Pravilna rezidba balansira produkciju snažnih, novih prirasta i održava visoku proizvodnju plodova, a poseban značaj ima u početnim godinama razvoja biljaka visokožbunaste borovnice. Kada se biljke borovnice orežu malo, one postaju guste, sa slabim porastom, te u tom slučaju ne razvijaju nove, mlade priraste neophodne za produkciju plodova u budućnosti. Jedna od najčešćih grešaka velikog broja proizvođača jeste nepraktikovanje rezidbe u prvim godinama nakon sadnje, a koja je obavezna, posebno ukoliko se radi o dvogodišnjim sadnicama, kao i onim koje nisu adekvatno razvijene. S druge strane, intenzivnija rezidba biljaka visokožbunaste borovnice ima za rezultat manju količinu krupnijih bobica, kao i više novih prirasta za produkciju u budućnosti. Ukoliko se pak grmovi borovnice orežu samo povremeno, mnogo mladih izdanaka će biti proizvedeno u godini nakon izvršenja rezidbe. Ovi izdanci će stariti i postati neproduktivni u isto vreme, te nakon nekoliko godina, rezidbom će biti potrebno ukloniti skoro celokupan grm visokožbunaste borovnice. Istovremeno, neće biti mladog, novog, porasta koji bi trebao biti prisutan da zameni izgubljeno rodno drvo, čime dolazi do prekida produkcije plodova borovnice za određeni period.

Rezidba biljaka visokožbunaste borovnice praktično podrazumeva uklanjanje određenih prirasta, bilo u cilju obnove rodnog drveta, povećanja prozračnosti i osvetljenosti grma, uravnoteženja između rasta i rodnosti, ili pak formiranja određenog uzgojnog oblika.

Rezidba borovnice se mora provoditi svake godine, počev od momenta sadnje biljaka. Posebno je važna rezidba tokom prvih godina, sa ciljem da se podstakne prijem biljaka i njihov porast. Kada grmovi borovnice dostignu adekvatnu veličinu, tada rezidba služi da poveća prinos i poboljša kvalitet ploda, kao i da reguliše željenu visinu i širinu grmova. Kao i kod ostalih vrsta voćaka i kod borovnice moguće je razlikovati dva tipa rezidbe: zelenu ili letnu i zimsku. Naravno, obje se praktikuju kako kod biljaka u razvoju tako i kod onih koje su se potpuno razvile. Najbolje vreme za zimsku rezidbu je od januara do sredine marta, odnosno tokom perioda mirovanja biljaka (ovo je orentacioni vremenski okvir, a isti treba prilagoditi datim uslovima područjima proizvodnje). Međutim, biljke visokožbunaste borovnice za ovaj tip rezidbe mogu biti orezane u bilo koje vreme od kraja berbe do otvaranja pupoljka sledećeg proleća. Vremenski izvršenje zelene rezidbe prilagođeno je periodima aktivnog porasta prirasta tokom celog perioda vegetacije.

Preporuka je biljke visokožbunaste borovnice orezati krajem zime i početkom proljeća, odnosno nakon što prođe opasnost od izmrzavanja. Međutim, praktično najbolje je posmatrati fenofaze razvoja pupoljaka kod biljaka borovnice za izvršenje ove aktivnosti.

Rezidba biljaka visokožbunaste borovnice se još može podeliti kao ona u prvim godinama nakon sadnje biljaka i nakon što biljke započnu sa produkcijom plodova. Kako se prilikom zasnivanja plantaža borovnice koriste kontejnerske sadnice, ukoliko je koren uvijen okolo unutrašnjosti saksije isti je potrebno zarezati kako bi se omogućio rast izvan zone kontejnera u okolno zemljište (ovo se može izvršiti i rukama tako da se koren rasčupa iz formiranog klupka ili bale. Teoretski, kada se provede rezidba korena, intenzitet rezidbe nadzemnog sistema trebalo bi povećati da se održi ravnoteža koren/prirast, ali to u praksi izgleda potpuno drugačije.

Najmanje prve dve do tri godine nakon sadnje biljkama borovnice ne bi trebalo dozvoliti da plodonose (i ovo je jedna od uobičajenih grešaka kod proizvođača ove kulture). Prema tome, najbolje je prve dve godine ukloniti sve cvetne pupoljke sa biljaka borovnice za stimulisanje razvoja prirasta i korena (ovo velikim delom zavisi od kvaliteta i kategorije sadnice koja se sadi). Cvetovi i plodovi borovnice crpe značajnu energiju od biljke, i prinos plodova u idućim godinama može biti značajno smanjen prvenstveno zbog lošeg razvoja biljaka koje postaju zakržljale. Kako bi se to postiglo preporuka je da se cvetni pupoljci na posađenim i mladim biljkama uklone pre cvetanja. Dva su načina na koji se oni mogu ukloniti, i to: rezidbom (cvetni pupoljci kod borovnice su smešteni u vršnom delu jednu godinu starih prirasta, te njihovim prikraćivanjem za jednu trećinu do jednu polovinu uklonit će se) i otkidanjem (oslepljivanjem) rukom. Jedna od najvećih grešaka kod proizvođača borovnice jeste u neizvršavanju ove aktivnosti, čime dolazi do ogromnog zaostatka u razvoju novoposađenih biljaka. U narednim godinama, cvetni pupoljci kod borovnice se moraju proređivati kako bi se sprečila pojava prerodnosti, te se promovirao vegetativni rast tako važan za uspostavljanje grma potpune veličine.

Rezidba biljke visokožbunaste borovnice nakon sadnje: a) crtežom predstavljen grm borovnice sa naznačenim mestima prikraćivanja prirasta; b) slika jednu godinu starog prirasta koji na sebi nosi cvetne pupoljke - crvena linija označava mesto na kojem njega treba prikratiti; c) adekvatno prikraćena sadnica - uklonjena 1/2 do 2/3 prirasta; d) razvoj novih prirasta nakon provedene rezidbe; e) adekvatan razvoj sadnice borovnice nakon sadnje - izvršeno prikraćivanje.

Zelena rezidba

Jedan od najvažnijih zahvata u zelenoj rezidbi jeste pinciranje ovogodišnjih prirasta u cilju sitmulisanja njihovog razgranjenja. Naime, kada novi prirast se razvija iz baze biljke, on generalno ostaje nerazgranat u prvoj godini, i svi kasniji intervali rasta polaze iz jednog vegetativnog pupoljka. Rezultat toga jeste manji broj prirasta koji nose cvjetne pupoljke. Nakon plodonošenja u drugoj godini, dva ili više vegetativnih pupoljaka ispod cvasti prekida dormantnost i počinju rasti, rezultirajući u prvom grananju. Veličina ploda i prinos po izdanku se smanjuju kako rodni izdanci postaju više razgranati.

Zahvat pinciranja ovogodišnjih prirasta borovnice: a) prirasti koji dostignu visinu 30-40 cm se pinciraju kako bi se na vrijeme razgranali i formirao adekvatan grm; b) izdvojen prirast koji je potrebno pincirati; c) ovaj zahvat se izvršava u fazi aktivnog rasta prirasta - uočava se neodrveneo, zeleni vrh;
d) zakidanje vrha prirasta na prvi pravi razvijen list;
Izvršen zahvat pinciranja.